Archeologie

In de verschillende grondlagen van Schokland zit waardevolle informatie over onze geschiedenis. Door archeologische vondsten weten we dat hier al mensen woonden lang voordat de Zuiderzee ontstond. Wat zit er in de grond en waarom willen dat zo graag behouden?

10.000 jaar geschiedenis

Schokland is door de UNESCO uitgeroepen tot Werelderfgoed omdat er heel veel archeologische schatten in de bodem zitten. De geschiedenis van Nederland zit hier in een bodem die ooit zee was.

Het ontstaan van Schokland

De diepste ondergrond van de Noordoostpolder bestaat uit zand- en grindlagen. Die zijn ergens tussen 850.000 en 475.000 jaar geleden door de voorloper van de Rijn aangevoerd.

Rond 150.000 jaar geleden werd het klimaat kouder en kwamen de gletsjers vanuit Scandinavië tot in Nederland. Het voortbewegende ijs vervormde het landschap. Zo ontstonden onder meer de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwezoom. Onder druk van het ijs mengden verpulverde stenen en grond tot keileem. Het eiland Schokland is zo’n keileembult.

De ruïne van de kerk van Ens
De ruïne van de kerk van Ens
Vanaf 10.000 jaar geleden leefden er mensen op Schokland
Vanaf 10.000 jaar geleden leefden er mensen op Schokland

Eerste bewoning

Nadat in latere jaren het ijs ging smelten, verstoof het zand in het verder kale landschap. Het vormde een zandduin op de keileembult. De diepere delen vulden zich door de stijging van de zeespiegel.

Rond 14.500 vormden zich rivieren aan de noord- en zuidrand. Vanaf 10.000 jaar geleden leefden er mensen op Schokland. Deze jagers en verzamelaars woonden hier op terpen en waren afhankelijk van de visserij en wat de natuur verder bood aan noten, zaden en vruchten. Dat weten we van eerdere opgravingen. De visfuik in het Museum Schokland is hier een voorbeeld van. Ook zijn er verbrande hazelnoten en visschubben gevonden. Al deze resten geven een uniek beeld van hoe mensen leefden in dit gebied. Wat ze verbouwden en maakten.

Verzwolgen in de late middeleeuwen

Al ver voor de jaartelling was het gebied rond Schokland verworden tot moeras en woonden er geen mensen meer. Pas in de middeleeuwen, ten tijde van de ontginningen, vestigden zich weer boeren op Schokland. Daarvan zijn onder meer houtresten, aardewerk, werktuigen, kleding, zaden en metaal terug te vinden in de bodem. Pas in de late middeleeuwen werd ook Schokland verzwolgen door wat de Zuiderzee was geworden.

Behoud van dit erfgoed

Schokland is zo bijzonder omdat hier op één plek archeologische resten te vinden zijn die een periode van 10.000 jaar bestrijken. Ze liggen allemaal in de bodem bij elkaar. Dit biedt een prachtig overzicht hoe mensen destijds woonden en leefden. En hoe ze zich aanpasten aan het veranderende landschap, over een hele lange periode. Daarmee geeft Schokland een zeldzaam beeld van de Nederlandse geschiedenis en is het in 1995 door Unesco erkend als Werelderfgoed.

Bedreiging bodemschatten

De afgelopen jaren zagen we een toenemende bedreiging van de archeologische bodemschatten. Belangrijkste oorzaken: diepe grondwaterstanden waardoor de resten verdrogen, en het de bodemdaling waardoor de resten dichter op het oppervlak komen te liggen en door ploegen kunnen worden verstoord.
Graag willen we het Werelderfgoed behouden voor toekomstige generaties. Dat gaat het beste in de vochtige grond, op de plek waar het ligt. Met het project Nieuwe Natuur Schokland zorgen we daarom dat het waterpeil lokaal voldoende hoog is en dat het landgebruik verandert.

Op Schokland zijn de archeologische resten te vinden die een periode van 10.000 jaar bestrijken
Op Schokland zijn de archeologische resten te vinden die een periode van 10.000 jaar bestrijken